BestThailandGuide

เที่ยวตามรอยวรรณคดีไทย เมืองไหนผูกกับเรื่องไหน และไปเที่ยวอย่างไรให้เข้าใจเรื่องมากขึ้น

เที่ยวตามรอยวรรณคดีไทย เมืองไหนผูกกับเรื่องไหน และไปเที่ยวอย่างไรให้เข้าใจเรื่องมากขึ้น
ที่มา: Wikimedia Commons

ยามเช้าที่ท่าเรือฝั่งระยอง ลมทะเลยังเย็น คนรอเรือข้ามไปเกาะเสม็ดนั่งเรียงกันบนม้านั่ง บางคนถือกระเป๋าเดินทาง บางคนถือแค่กล้อง ไม่ค่อยมีใครถือหนังสือ ทั้งที่ปลายทางของเรือลำนั้นเป็นเกาะที่คนไทยหลายรุ่นผูกไว้กับวรรณคดีเรื่องหนึ่งมาตั้งแต่สมัยเรียน

การเที่ยวตามรอยวรรณคดีไม่ได้ต้องการความรู้ระดับนักวิชาการ ขอแค่รู้ว่าเมืองไหนผูกกับเรื่องไหน อ่านตอนสำคัญก่อนไปสักหน่อย และให้เวลากับสถานที่มากกว่าการแวะถ่ายรูปแล้วไปต่อ ทริปแบบนี้ทำได้ทั้งภาคตะวันออกและภาคกลาง และเหมาะกับคนที่ชอบเดินทางช้าๆ

ระยอง จังหวัดเดียวที่มีทั้งกวีและตัวละครของเขา

ถ้าจะเริ่มจากที่เดียว ระยองเป็นตัวเลือกที่ลงตัวที่สุด เพราะผูกกับสุนทรภู่ทั้งในฐานะตัวกวีและในฐานะผู้แต่งพระอภัยมณี ที่อำเภอแกลงมีอนุสาวรีย์สุนทรภู่ ซึ่งเป็นจุดที่คนรักกลอนตั้งใจไปเยือน ส่วนบนเกาะเสม็ดมีรูปปั้นพระอภัยมณีกับนางเงือก ที่นักท่องเที่ยวจำนวนมากเดินผ่านโดยไม่ได้นึกถึงเรื่องราวเบื้องหลัง

เกาะในเรื่องพระอภัยมณีเป็นดินแดนในจินตนาการของกวี การที่เกาะเสม็ดถูกผูกเข้ากับเรื่องนี้จึงเป็นความผูกพันที่คนรุ่นหลังสร้างขึ้นผ่านความชื่นชอบ ไม่ใช่หลักฐานว่าฉากในเรื่องเกิดที่นี่จริง การรู้ข้อนี้ไว้ไม่ได้ทำให้ทริปจืดลง กลับทำให้เห็นว่าวรรณคดีเรื่องหนึ่งมีชีวิตอยู่ในความทรงจำของผู้คนได้ยาวนานเพียงใด

แกลงกับเสม็ดอยู่ในจังหวัดเดียวกัน จึงจัดเป็นทริปสองวันหนึ่งคืนได้สบาย วันแรกแวะอนุสาวรีย์บนฝั่ง วันถัดไปข้ามเรือไปเกาะ เช็กตารางเรือและประกาศของท่าเรือก่อนเดินทางทุกครั้ง เพราะสภาพทะเลมีผลกับการเดินเรือ

สุพรรณบุรีกับเรื่องที่คนในเมืองยังเล่าต่อ

ขุนช้างขุนแผนเป็นวรรณคดีที่มีฉากผูกกับสุพรรณบุรี ตัวละครหลักหลายตัวมีบ้านเกิดอยู่ในเมืองนี้ เรื่องจึงไม่ได้อยู่แค่ในตำราเรียน แต่ยังถูกเล่าต่อในความภูมิใจของคนท้องถิ่น ต่างจากระยองตรงที่สุพรรณบุรีไม่ได้มีจุดเดียวให้ไปยืนถ่ายรูป ความสนุกอยู่ที่การเดินดูเมือง วัด และลำน้ำ แล้วนึกภาพว่าเรื่องที่อ่านเกิดขึ้นท่ามกลางภูมิประเทศแบบนี้

ทางที่ดีคือแวะสำนักงานท่องเที่ยวหรือพิพิธภัณฑ์ท้องถิ่น แล้วถามตรงๆ ว่าในเมืองมีจุดไหนที่คนเชื่อมโยงกับเรื่องบ้าง คำตอบจากคนในพื้นที่มักละเอียดกว่าข้อมูลที่หาได้ทางออนไลน์ และยังช่วยแยกได้ด้วยว่าจุดไหนเป็นของเก่าจริง จุดไหนสร้างขึ้นใหม่เพื่อระลึกถึงเรื่อง

อ่านอะไรก่อนไป และอ่านแค่ไหนจึงพอ

ไม่ต้องอ่านทั้งเรื่องก่อนเดินทาง วรรณคดีเหล่านี้ยาวมาก สิ่งที่ช่วยได้จริงคือเลือกตอนที่ผูกกับสถานที่ปลายทาง อ่านเรื่องย่อให้รู้ว่าตัวละครเป็นใคร แล้วอ่านกลอนตอนสำคัญสักสองสามหน้า ถ้าจะไปเกาะเสม็ด ตอนที่พระอภัยมณีพบนางเงือกคือตอนที่ควรอ่าน ถ้าจะไปแกลง ลองหานิราศเมืองแกลงของสุนทรภู่มาอ่านประกอบ เพราะเป็นงานที่กวีเล่าการเดินทางของตัวเอง

หลายคนเคยอ่านเรื่องเหล่านี้ตอนเป็นนักเรียนเพื่อสอบ ไม่ได้อ่านเพราะอยากอ่าน การกลับไปเปิดเล่มที่เคยท่องในห้องเรียนอีกครั้งตอนเป็นผู้ใหญ่มักให้ความรู้สึกต่างไปมาก เพราะเราอ่านช้าลง เข้าใจอารมณ์ตัวละครมากขึ้น และเริ่มเห็นฝีมือการใช้ภาษาที่สมัยก่อนมองข้ามไป

พกเล่มบางหรือไฟล์ที่ตัดเฉพาะตอนที่ต้องการติดตัวไปด้วย การได้อ่านกลอนท่อนเดียวตรงหน้าสถานที่ ให้ผลต่างจากการอ่านที่บ้านอย่างเห็นได้ชัด

จัดเส้นทางให้เข้ากับคนที่ไปด้วย

ทริปวรรณคดีเป็นทริปจังหวะช้า ไม่ต้องลุยทาง ไม่ต้องเตรียมรถพิเศษ คนที่เคยวางแผนทริปแบบพาโฟร์วีลเข้าเส้นทางดินที่ต้องรู้กฎอุทยาน จะพบว่าทริปนี้อยู่อีกขั้วหนึ่งเลย สิ่งที่ต้องเตรียมคือเวลาว่างระหว่างจุด มากกว่าอุปกรณ์

ระยองกับสุพรรณบุรีอยู่คนละทิศของกรุงเทพ จึงไม่ควรรวมเป็นทริปเดียวถ้ามีเวลาน้อย แยกเป็นสองทริปสั้นจะได้อยู่กับแต่ละเมืองนานขึ้น ใครขับรถไฟฟ้าออกจากกรุงเทพ ทั้งสองเส้นเป็นทางที่วางแผนได้ไม่ยาก แต่ควรกะจุดเติมไฟตามถนนสายหลักไว้ก่อนออกเดินทาง โดยเฉพาะขาที่จะข้ามไปเกาะและต้องจอดรถทิ้งไว้ฝั่งท่าเรือ

ถ้าพาเด็กไปด้วย เรื่องนางเงือกเป็นประตูที่ดีมาก เด็กเล็กมักสนใจตัวละครครึ่งคนครึ่งปลามากกว่ากลอน แต่ทริปที่มีแต่อนุสาวรีย์และวัดอาจทำให้เด็กเบื่อเร็ว ลองสลับวันหนึ่งไปทำกิจกรรมที่เด็กเลือกเอง เช่น จัดวันสวนสัตว์หรือสวนสนุกไว้คั่นกลางทริป แล้วค่อยกลับมาเล่าเรื่องต่อตอนเย็น

ยืนอยู่ตรงหน้าสถานที่ แล้วดูอะไร

เมื่อไปถึงจริง ลองทำสามอย่างที่ต่างจากการเที่ยวปกติ อย่างแรก อ่านกลอนท่อนที่เกี่ยวข้องออกเสียงเบาๆ ตรงนั้น แล้วสังเกตว่าภาพในกลอนกับภาพตรงหน้าเหมือนหรือต่างกันอย่างไร กวีบรรยายทะเลแบบที่เราเห็นหรือไม่ บรรยายเมืองแบบที่เรายืนอยู่หรือเปล่า

อย่างที่สอง ดูว่าคนในพื้นที่ใช้สถานที่นั้นอย่างไร อนุสาวรีย์บางแห่งมีคนมากราบไหว้ บางแห่งเป็นที่พักผ่อนของคนในชุมชน การสังเกตตรงนี้ช่วยให้เข้าใจว่าวรรณคดีเรื่องนั้นมีความหมายกับคนท้องถิ่นแค่ไหน และทำให้เรารู้ว่าควรวางตัวอย่างไร เช่น แต่งกายสุภาพ ไม่ปีนรูปปั้นเพื่อถ่ายรูป และไม่ส่งเสียงดังรบกวนผู้มาสักการะ

อย่างที่สาม จดสั้นๆ ว่าตัวเองรู้สึกอย่างไรกับตัวละครหลังจากมายืนตรงนี้ บางคนกลับบ้านไปพร้อมความเห็นใจตัวละครที่เคยไม่ชอบตอนเรียน บางคนเพิ่งเข้าใจว่าทำไมกลอนท่อนนั้นถูกยกมาให้ท่องจำ การเปลี่ยนความรู้สึกเล็กๆ แบบนี้คือสิ่งที่ทริปตามรอยวรรณคดีให้ได้ ซึ่งทริปเที่ยวทะเลธรรมดาให้ไม่ได้